Przejdź do głównej treści
Zdrowie psychiczneArtykuł

Depresja maskowana: gdy depresja udaje inną chorobę

Depresja nie zawsze wygląda jak smutek. Może ukrywać się za bólem brzucha, kłuciem w klatce piersiowej, świądem skóry czy sięganiem po alkohol. Jak ją rozpoznać i od czego zacząć leczenie.

KWlek. Katarzyna WoźniakZaktualizowano: Opublikowano: 8 min
Kobieta siedzi na brzegu łóżka w porannym świetle i trzyma dłoń na brzuchu

Co roku, w Dniu Walki z Depresją, media zalewa morze informacji na temat tej choroby. Wiemy o depresji już coraz więcej, ale i tak wielu osobom kojarzy się tylko z przygnębionym i płaczliwym człowiekiem. Tak nie jest, depresja może mieć wiele różnych obrazów klinicznych zupełnie inaczej wyglądających niż smutek.

Krok 1: Podejrzewam, że coś jest nie tak

Jeśli czujesz się nieco gorzej, zadaj sobie dwa proste pytania:

  • Czy w ciągu ostatniego miesiąca odczuwasz zmniejszenie zainteresowań lub osłabienie odczuwania przyjemności?
  • Czy w ciągu ostatniego miesiąca dokucza Ci smutek, przygnębienie lub poczucie braku nadziei?

Jeśli chociaż na jedno z tych pytań Twoja odpowiedź brzmiała tak, to trzeba się temu bliżej przyjrzeć!

Pozytywna odpowiedź na 1 z tych pytań ma czułość 97% i swoistość 67% w wykrywaniu epizodu depresji[3]. Oznacza to, że twierdząca odpowiedź na przynajmniej jedno pytanie występuje u 97% osób z zaburzeniami depresyjnymi.

Natomiast niższa swoistość tego testu oznacza, że twierdząco odpowiadają też osoby obciążone innymi dolegliwościami, np. zaburzeniami lękowymi, chorobami tarczycy czy niektórymi innymi chorobami.

9 objawów depresji

  1. Obniżenie nastroju (może pojawiać się płaczliwość, ale nie musi),
  2. Utrata zainteresowań i brak cieszenia się rzeczami, które wcześniej były dla kogoś przyjemne (np. ktoś nie chce spotykać się ze znajomymi, z którymi lubił wcześniej wychodzić),
  3. Mniejsza energia lub mniejsza wytrzymałość na zmęczenie,
  4. Trudności w skupieniu uwagi,
  5. Obniżenie samooceny, odczuwanie winy lub czucie się bezwartościowym (mogą być wyrażane słowami typu: „do niczego się nie nadaję”, „nic mi nie wychodzi” czy „jestem beznadziejny”),
  6. Pesymistyczne postrzeganie przyszłych wydarzeń,
  7. Myśli bądź zachowania samobójcze lub zachowania autoagresywne (bardzo niepokojące są sytuacje, gdy chory zaczyna mówić najbliższym „lepiej by Wam było beze mnie” czy „jestem dla Ciebie tylko ciężarem” – może być to sposób wyrażania myśli samobójczych),
  8. Problemy ze snem,
  9. Zmiany apetytu (zmniejszenie lub zwiększenie).

Objawy mogą być różne, ale to, co trzeba zrobić później, pozostaje takie samo. Trzeba zgłosić się do lekarza!

Pilnie trzeba działać, gdy u pacjenta pojawiają się myśli lub zachowania samobójcze. Osoby z dużym ryzykiem samobójstwa powinny być leczone pod całodobowym nadzorem medycznym, w szpitalu.

Jeśli masz myśli samobójcze albo martwisz się o kogoś bliskiego, zadzwoń pod 800 70 2222 (Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym, całodobowo)[4], 116 123 (telefon dla osób dorosłych w kryzysie emocjonalnym, całodobowo)[5] lub 116 111 (telefon zaufania dla dzieci i młodzieży). W bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń pod 112.

Krok 2: Wybór lekarza

Jest to coś, czego wszyscy bardzo się boją.

Pierwsza wizyta może odbyć się u psychiatry lub u lekarza ogólnego.

Jeśli masz opory, by zgłosić się po pomoc do psychiatry, to wizyta u lekarza rodzinnego może być dla Ciebie najłatwiejszym krokiem do wykonania.

Krok 3: Pierwsza wizyta

Podczas pierwszej wizyty spowodowanej obniżeniem nastroju możesz spodziewać się szczegółowo zebranego wywiadu medycznego.

Lekarz w takiej sytuacji może pytać o to, od jak dawna czujesz pogorszenie nastroju, czy dobrze sypiasz, czy w ostatnim czasie zmienił się Twój styl lub warunki życia (przeprowadzka, zmiana pracy itp.).

Po takiej wizycie możesz się też spodziewać skierowania na badania laboratoryjne, które pomogą ustalić, czy za obniżeniem samopoczucia nie kryje się jakaś choroba ze strony ciała, np. niedoczynność tarczycy.

Jak diagnozuje się depresję?

Według klasyfikacji ICD-10, aby stwierdzić występowanie epizodu depresyjnego, muszą występować (przez co najmniej dwa tygodnie) przynajmniej dwa z trzech poniższych objawów[6]:

  • obniżenie nastroju,
  • utrata zainteresowań i anhedonia,
  • mniejsza energia lub wytrzymałość na zmęczenie.

Oraz dwa (lub więcej) objawów takich jak:

  • trudności w skupieniu uwagi,
  • obniżenie samooceny,
  • odczuwanie winy, czucie się bezwartościowym,
  • pesymistyczne postrzeganie przyszłych wydarzeń,
  • myśli bądź zachowania samobójcze lub zachowania autoagresywne,
  • problemy ze snem,
  • zmniejszenie apetytu.

Nowsza klasyfikacja ICD-11 wymaga co najmniej 5 z 10 objawów utrzymujących się przez większą część dnia, niemal codziennie, przez co najmniej 2 tygodnie, w tym obniżonego nastroju lub utraty zainteresowań i przyjemności[1]. Szczegółowo opisujemy je w artykule Objawy depresji: jak rozpoznać depresję.

Krok 4: Ostateczna diagnoza

Po dokładnej ocenie zebranego wywiadu oraz wyników badań laboratoryjnych lekarz będzie w stanie postawić diagnozę.

Zwykle już po pierwszej wizycie nasuwają się podejrzenia, ale do ich potwierdzenia często dochodzi podczas drugiego spotkania i oceny wyników dodatkowych zleconych badań.

Krok 5: Terapia, leki czy jeszcze coś innego?

W zależności od diagnozy leczenie przebiega różnie i o jego doborze decyduje lekarz w porozumieniu z pacjentem. Najczęściej leczenie opiera się na kilku filarach, czyli na leczeniu farmakologicznym (braniu leków, które są dobrze przebadane i bezpieczne, takie leczenie najczęściej zleca psychiatra lub lekarz rodzinny) oraz na terapii u psychoterapeuty lub psychologa.

Leki, czyli farmakoterapia

Gdy istnieją wskazania do przyjmowania leków, to nie ma potrzeby się ich bać. Istnieją dobrze przebadane i bezpieczne preparaty. W trakcie ich stosowania zwykle można pracować i robić wszystko, co wcześniej. Na początku leczenia niektóre leki mogą jednak osłabiać koncentrację lub powodować senność, dlatego o prowadzeniu samochodu warto porozmawiać z lekarzem. Picie alkoholu w trakcie leczenia nie jest zalecane[7].

Leki dobiera się w zależności od objawów pacjenta i jego wywiadu medycznego. Nie ma substancji, która jest najlepsza dla wszystkich. Jest za to wiele bezpiecznych, które dobrze dobrane pomagają pacjentom poczuć się lepiej.

Psychoterapia

W wielu przypadkach bardzo pomocna jest psychoterapia. Ma ona zwykle postać cyklicznych spotkań z terapeutą (np. raz w tygodniu).

Styl życia

Niezwykle ważna jest też dbałość o odpowiednią dietę i aktywność fizyczną. Są to jednak elementy, które u pacjentów z zaburzeniami nastroju często początkowo są niewykonalne. Pacjent może nie mieć siły nawet wstać z łóżka, a tym bardziej rozpocząć ćwiczenia. Elementy zdrowego stylu życia należy wprowadzać powoli i stopniowo, np. zacząć od krótkiego spaceru w gronie najbliższych.

Jakie są nietypowe „maski” depresji?

Określenie „maskowana depresja” oznacza, że faktyczny problem, jakim jest depresja, ukrywa się za objawami wskazującymi na inną chorobę.

Depresja może „chować się” za innymi objawami[2]. Często występujące maski, czyli postacie depresji, to:

  1. Postać brzuszna: biegunka, zaparcia lub bóle brzucha.
  2. Postać kardiologiczna: bóle w okolicach klatki piersiowej, uczucie ucisku i duszenia; kłucie w okolicy serca. Takie dolegliwości zawsze trzeba najpierw zbadać pod kątem chorób serca i płuc.
  3. Postać bólowa depresji: tutaj kryją się wszelkie dolegliwości bólowe, z których najczęstsze są bóle głowy, bóle brzucha, ból twarzy, pleców, bóle w klatce piersiowej i jamie brzusznej.
  4. Postać skórna: objawiająca się zarówno różnorodnymi zmianami skórnymi, jak i świądem skóry, czy nawet uczuciem pełzania czegoś po skórze.
  5. Postać z zaburzeniami funkcji seksualnych: np. obniżenie libido, zaburzenia erekcji.
  6. Różnorodne maski behawioralne depresji, czyli przejawiające się w konkretnym zachowaniu, najczęściej niekorzystnym dla człowieka. Częstą ucieczką przed odczuwanym lękiem jest sięganie po alkohol, ale zdarzają się również uzależnienia od leków, zakupów, hazardu czy seksu.
  7. Postać z zaburzeniami odżywiania, np. jadłowstręt psychiczny, powszechnie nazywany anoreksją, który przejawia się znacznym ubytkiem masy ciała wynikającym z drastycznego ograniczenia przyjmowanych pokarmów, najczęściej z jednoczesnym zwiększeniem aktywności fizycznej.
  8. Postać z natręctwami, do których zaliczają się obsesje i kompulsje.

Obsesje to myśli natrętne, czyli uporczywe myśli pojawiające się niezależnie od woli, stereotypowe i budzące negatywne odczucia, gdyż osoba ich doświadczająca nie zgadza się z ich treścią, co powoduje pojawianie się lęku i napięcia.

Kompulsje natomiast to natrętne czynności, wykonywane w związku z odczuwanym przymusem, któremu człowiek nie jest się w stanie oprzeć, choć ma przeświadczenie, że nie mają one sensu i do niczego konstruktywnego nie prowadzą. Często nie wystarcza samo wykonanie danej czynności, lecz istotny jest rytuał, schemat, zgodnie z którym musi się to odbyć. Najczęściej kompulsje występują jako konieczność wielokrotnego sprawdzania, np. czy drzwi zostały zamknięte.

Zaburzenia odżywiania i natręctwa nie są jednak postaciami depresji, tylko osobnymi chorobami, które często współwystępują z depresją, dlatego lekarz ocenia je i leczy również osobno[1]. Więcej o natręctwach przeczytasz w artykule o zaburzeniach obsesyjno-kompulsyjnych.

Kiedy udać się do lekarza ogólnego, kiedy do psychiatry, a kiedy do psychologa?

Jeśli odczuwasz pogorszenie samopoczucia, rozsądnie jest skierować pierwsze kroki do lekarza, aby ocenić, czy wynika to z choroby ciała, niedoborów czy może właśnie depresji. W takiej sytuacji może to być lekarz ogólny, który poinformuje Cię, czy Twój stan wymaga dodatkowej konsultacji u psychiatry.

Zarówno lekarz ogólny, jak i psychiatra mogą w razie potrzeby wystawić receptę na leki, zwolnienie lekarskie i skierowanie na badania. Mogą też skierować pacjenta na właściwą formę psychoterapii.

Natomiast, jeśli zmagasz się z trudną sytuacją życiową lub chcesz podjąć terapię, by wypracować prawidłowe schematy radzenia sobie ze stresem czy lękiem, warto zgłosić się do psychologa lub psychoterapeuty. Czym różnią się ci specjaliści, wyjaśniamy w artykule Kryzys psychiczny: jak go rozpoznać i do kogo się zgłosić.

W przypadku wielu zaburzeń zdrowia psychicznego najkorzystniejsze jest połączenie wsparcia medycznego ze strony lekarza (polegającego na wykonaniu badań kontrolnych, a w razie potrzeby podjęcia leczenia) ze wsparciem psychologicznym (polegającym na pojedynczym spotkaniu interwencyjnym lub na podjęciu psychoterapii).

Jeśli podejrzewasz u siebie zaburzenia depresyjne, nie zwlekaj, skontaktuj się ze specjalistą i daj sobie pomóc.

Źródła (7)· pokaż
  1. Clinical descriptions and diagnostic requirements for ICD-11 mental, behavioural and neurodevelopmental disorders (CDDR). WHO, 2024.
  2. Simon GE, VonKorff M, Piccinelli M, Fullerton C, Ormel J. An international study of the relation between somatic symptoms and depression. N Engl J Med, 1999.
  3. Arroll B, Khin N, Kerse N. Screening for depression in primary care with two verbally asked questions: cross sectional study. BMJ, 2003.
  4. Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym – 800 70 2222. centrumwsparcia.pl.
  5. Telefon 116 123 dla osób dorosłych w kryzysie emocjonalnym. 116sos.pl.
  6. The ICD-10 Classification of Mental and Behavioural Disorders: Clinical descriptions and diagnostic guidelines. WHO, 1992.
  7. Cipramil (cytalopram) – Charakterystyka Produktu Leczniczego. Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Kto przygotował ten artykuł

lek. Katarzyna WoźniakKW
Autorka

lek. Katarzyna Woźniak

Numer prawa wykonywania zawodu: 3534736

Lekarka, absolwentka Uniwersytetu Medycznego w Lublinie (2018) i doktorantka tej uczelni. Członkini Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości z certyfikatem w zakresie kompleksowego leczenia choroby otyłościowej. Założycielka Zapytaj Lekarza, gdzie prowadzi pacjentów leczących otyłość. Od 2016 roku jako „Mama i Stetoskop” edukuje o zdrowiu w mediach społecznościowych.

Zobacz profil

Chcesz porozmawiać ze specjalistą?

Artykuł to dopiero początek. Umów konsultację i otrzymaj indywidualną diagnozę oraz plan leczenia.

Dołącz do 30 000+ pacjentów, którzy nam zaufali